"Astronomi ve Uzay Bilimleri" etiketli yazılar:

Başka Sistemlerde de Gezegenlerin Dansı Var

NASA’nın Kepler Uzay Gözlemevi 2009 yılının Mart ayında yörüngesine oturtuldu. O günden bu yana gökyüzünün sadece bir bölgesinde bulunan 156.000 yıldızın ışığını sürekli olarak kaydediyor. Kepler’in amacı Yer benzeri ötegezegenlerin keşfi. Eğer gezegen yıldızının önünden geçerken onun ışığını birazcık kessin Kepler onu hemen farkediyor. Bu şekilde bulduğu ötegezegenlerin sayısı epey fazla ama onların ötegezegen olarak kabul edilmesi için dönemsel olarak en az üç geçiş yapması ve daha sonra da dikine hız gözlemi ile ötegezegenin kütlesinin bulunması gerekiyor. Bu nedenle şu anda 1-2 geçiş yapmış olanlara “ötegezegen adayı” olarak bakılıyor ve bunların sayısı 2.000’den fazla.

Mitolojik Savaş Tanrısı Çok Yakınımızda

 Ethem DERMAN
 2 Mart 2012

Mars yarın, yani 3 Mart 2012 günü karşı konumda. Bir anlamda Güneş-Yer-Mars aynı çizgi üzerinde ama yer ortada yer oluyor. Bunun anlamını aşağıdaki şekle bakarak çıkarabiliriz. Akşam Güneş battığında, üçü aynı hizada olduğundan Mars doğudan yeni doğuyor olacak ve gece yarısı tam tepemizde bulunacak. Genellikle bu durumda Mars Yer’e en yakın konumu yöresindedir. İki gün sonra 5 Mart’da Yer’e en yakın ve parlaklığı maksimum olacak. Bize uzaklığı ise 100.78 milyon km. Bu durumda Mars, teleskopta açısal boyutu büyük gözükür ama her yıl İnternet’ten gelen mesajda olduğu gibi Ay büyüklüğünde değil, gözümüz o büyüklüğü fark edemez.  Bize yine kırmızı bir yıldız gibi gözükecek. Mars’ı seyretmek ve onun fotoğrafını çekmek için eğer havalar izin verirse en güzel günlerdeyiz.

Artık Yıla Neden Gereksinmemiz Var?

 Ethem DERMAN
 1 Mart 2012

Dün 29 Şubat’tı. Genellikle insanlar o gün doğanlara 4 yılda bir doğum günü kutluyorlar diye hüzünle bakarlar,  ama böyle bir günde doğmuş 15 yaşındaki bir genç aslında 4 yaşındadır. Çünkü dört kez doğum günü kutlamıştır:) Biz eskiler doğum günü bilmediğimizden 29 Şubat’ın artık yılın bir eseri olduğunu, yani gökbilimin önemli bir konusu olduğunu biliriz. Google’da artık yıl diye araştırırsanız, hangi yıllarda Şubat’ın 29 günden ibaret olduğunu size söyleyecek bir çok sayfa bulursunuz. Fakat bunun hesabını öğrencilerimize yaptırmak çok kolaydır.

Venüs Yavaşlıyor mu?

 Ethem DERMAN
 1 Mart 2012

Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Venüs Ekspres uzay aracındaki kırmızıöte bölgede gözlem yapmasının sağlayan VIRTUS detektörü, gezegenin kalın bulutlarını geçerek belirli yüzey şekillerine baktığında kabul edilen dönme döneminden onların 20 Km. daha sonra gördü. Kabul edilen dönme dönemi 1990 yılında NASA’nın Magellan uzay aracının gözlemlerinden çıkarılmıştı. Venüs Ekspres’in bu ayrıntılı gözlemleri bize gezegenin çekirdeğinin katı mı, yoksa sıvı mı olduğu konusunda bilgi veriyor. Eğer çekirdeği katı ise kütle çekirdeğe yığılmıştır ve bu durumda gezegenin dönmesine dış kuvvetler pek etki etmeyecektir. Bu kuvvetlerin başında da venüsün yoğun atmosferi gelmektedir.

Kırmızıöte Gökbilimi ve SOFIA

 Ethem DERMAN
 29 Şubat 2012

SOFIA bana gençliğimin en güzel artistlerinden “Sophia Loren”i anımsatır. Ama onun gökyüzü ile pek ilgisi yoktur. Herneyse, bu yazıda kısaca kırmızıöte (KÖ, infrared) gökbiliminden söz edeceğim. Gözümüzün gördüğü dalgaboyu en uzun ışık kırmızıdır ve (0.8 μm) daha ötesini göremeyiz ama dalgaboyu çok daha uzun ışınlar vardır. İşte görünür bölgeden hemen sonra gelen (0.8-300 μm) bölgeye “KÖ bölge” denir. Bu dalgaboylarında gözlem yapıldığında görünür bölgede kendini göstermeyen gökyüzünün güzelliklerini görürüz. Örneğin yıldızlararası bulutların örttüğü cisimleri keşfederiz, kozasının içinde yeni oluşan bebek yıldızlar, Samanyolunun merkezindeki yıldızların hareketleri bunlardan sadece birkaçıdır.

Türkiyenin 5. Büyük Teleskobu

 Ethem DERMAN
 28 Şubat 2012

Malatya İnönü Üniversitesi’nde güzel bir gözlemevi yapıldı. Tüm gökbilimciler olarak Gözlemevi Müdürü, Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölüm Başkanı Yrd. Doç. Dr. Tuncay Özdemir arkadaşımızı tebrik ettik. Ama Doğu Anadolu yerinde duramıyor, sürekli büyük teleskopların ve gözlemevlerinin peşinde. Bildiğiniz gibi ülkemizin sahip olduğu en büyük teleskop Çanakkale Ulupınar Gözlemevi’nde (122 cm. çaplı), ikinci büyük TUG’da (100 cm.), üçüncülüğü ise iki kurum ;  İstanbul Üniversitesi (ÇAUM) ve TUG (60 cm.) paylaşıyor. Rusların TUG’da bulunan 150 cm. çaplı teleskobu neden saymadığımı tahmin edersiniz. Beşinci büyük yine Doğu Anadolu’da Erzurum Atatürk Üniversitesi’nde yerine yerleşti ve yakın zamanda ilk ışığını alacak.

Gökyüzünün Güzellikleri: Gökadaların Savaşı, M86 ve NGC 4438

 Ethem DERMAN
 27 Şubat 2012

Evrende gökadalar da insanlar gibi küme halinde bulunurlar. Bu kümelerin içinde en meşhur olanı Virgo’dur, çünkü çok yakındır. Bizden 50 milyon ışık yılı (IY) uzaklıktaki bu küme tam bir gökada kentidir ve içinde yaklaşık 1.500 gökada barındırır. Nasıl kentlerde caddede dolaşırken insanlar birbirine çarparsa, gökada kümelerinde de bu görülür. İki gökadanın çarpıştığını düşünsenize; saniyede yüzlerce kilometre hızla birbilerine girerler ve bu sırada milyarlarca yıldız çekimsel olarak etkilenir ve yine çarpışan gaz ve toz bulutları bir anlamda kozmik havai fişekleri andırır. Kümeler içinde gökada çarpışmaları her zaman meydana gelir ama bazen kanıtları çok zayıftır.

Gökyüzünün Güzellikleri: Kalem Bulutsusu

 Ethem DERMAN
 27 Şubat 2012

Güney yarımkürede bulunan Yelken (Vela) takımyıldızındaki bu bulutsuyu 1835 yılında John Herschel keşfetmişti. Vela süpernova artığının bir parçası olduğu düşünülüyor, çünkü Vela atarcasına çok yakın bir konumda. Çubuk gibi görünmesinden dolayı ona kalem bulutsusu denmiş. Bizden tam 815 ışık yılı (IY) uzaklıkta. Büyük Vela süpernovasının şok dalgaları ile oluştuğu düşünülen bulutsunun hızı bu nedenle çok yüksek, saatte 644.000 Km. Son zamanlarda hızı düşmekte olan bulutsunun hareket ettiği yön, soldan sağa doğrudur. 5 ışık yılı uzunluğunda olan bu Kalem bulutsusu, aslında ince örülmüş gaz bulutlarının oluşturduğu düzlemsel yapının kenardan görünüşüdür.

Sayfa 10 ile 14« İlk...89101112...Son »