Menu

SWR Metre

SWR ya da diğer adı ile VSWR metre bir iletim hattındaki giden gerilim ile dönen gerilim arasındaki oranı ölçmek için kullanılır. Bu yolla verici, anten kablosu ve anten arasındaki uyuşumun kalitesi görülebilinir. Teorik olarak ideal bir uyuşumda geri dönen gerilimin sıfır olması gerekir ama pratikte çok az olsa da bir geri dönüş okunur. Önemli olan giden ile dönenin arasındaki oranın mümkün olan en aza indirilebilmesidir. İdeal olarak SWR metrenin anten ile anten besleme kablosu arasına takılması gerekir. Bunun nedeni de kalitesi ne kadar iyi olursa olsun kullanılan iletim kablolarında uzunluk ve çalıştıkları frekans ile bağlantılı olan kayıplardır.

SWR metre verici ile anten kablosu arasına bağlandığında dönen gerilim de kablo kayıplarından dolayı zayıflar ve ölçümde az da olsa yanılmalar ortaya çıkar. Ama pratikte SWR metremizi o noktaya bağlamanın mümkün olmadığını, ya da en azından hiçte kolay olmadığını, biliyoruz. O yüzden bağlantı yeri olarak vericinin çıkış noktası kullanılır. Kısa bir kablo ile SWR metrenin giriş noktası vericinin çıkışına bağlanırken anten kablosu da doğrudan devrenin çıkış noktasına bağlanır.

Matematiksel olarak SWR nin hesaplanmasında alttaki formül kullanılır;

(1 + √‾ (Pgeri / Pileri))
SWR =  ————————————
(1 – √‾ (Pgeri / Pileri))

Pileri = Antene giden güç
Pgeri = Antenden dönen güç

Bu kadar açıklamadan sonra dönelim konumuza, bir SWR metre yapmak ne kadar sürer dersiniz? 1 gün?, 3 gün? Sizleri bilemeyeceğim ama bu yazıya konu olan SWR metrenin yapımı tam 2 ay sürdü.

Bir devre yazısının hikayesi başlıklı yazımızı okumadıysanız şu anda bir sürü üç harfli ünlemleri arka arkaya sıralayarak hakkımızdaki düşüncelerinizi ortaya koyduğunuzdan eminim. “Atla deve değil ya alt tarafı 2 diyot, 2 direnç, 2 kondansatör ve de bir kaç farklı parça” diyorsunuzdur. O yüzden sizden önce o yazıyı okuyup sonra bu yazıya dönmenizi rica edeceğim, yoksa gözünüzde çamurlara batan karizmamızı toparlamamız zor olabilir.

İlk denememizde gösterge olarak kullandığımız ölçü aleti için piyasadan temin ettiğimiz parçalarla başımıza gelmedik kalmayınca başka bir seçenek aramaya başladık. Başka bir şey almak için gittiğimiz yapı malzemeleri satan bir işyerinde 5YTL ye AVO metre gördük.  Normal şartlar altında bütün AVO Metre göstergeleri lineer olduğu için işimize yarayabilirdi, üstelik piyasadan aldığımız diğerlerinden de ucuzdu. Ve tahminiz doğru çıktı, yaptığımız denemelerde tam lineer çalışan gösterge ölçtüğümüz bütün değerleri doğru gösterdi.

Ama bu devreyi seçmekteki en büyük etken bizi kablo ağırlığından kurtararacak olması. “Kablo ağırlığı da ne” derseniz klasik metrelerde verici cihazdan çıkan RG-8 kablo SWR metreye bağlanır ve metrenin çıkış ucuna da antene giden kablo. RG-8 kablosunun sertliğini ve kalınlığını düşündüğünüzde metrenin görüş açısını ayarlamanın ne kadar zor olduğunu anlarsınız. bağlanan kablonun ağırlığı ve sertliği SWR metrenizi istediğiniz yere istediğiniz açı ile koymanıza olanak sağlamayacaktır.

Devremizde algılama parçası antenle verici arasına eklenmekte ve metre ile arasında yanlızca ince bir kablo bulunmaktadır. Yani kolayca istediğiniz yere istediğiniz şekilde zorlanmadan yerleştirebileceksiniz.

Eh artık un, su ve maya hazır olduğuna göre sıra ekmeği yapmaya geldi. Yapıma başlamadan önce bir konuya açıklık getirelim. İlk denememizde 30 santim uzunluğunda RG–8 kablo kullandık ve 5 Watt çıkış için sonuç yeterli idi. İkinci denemede kablo uzunluğunu 1 Watt çıkışta bile tam sapma okuyabilmek için 50 santime çıkardık. Eğer QRP çalışmayacaksanız 30 santim size yetecektir, ama daha düşük güçlerde çalışacaksanız o zaman kablo uzunluğunu 50 santime çıkarmanızı salık veririz.

Şema
Kullanılan malzeme;

1 adet SUNWA marka AVO Metre (alttaki resimlere bakın)
1 adet 35 veya 60 santim RG-8 kablo
1,2 metre 0,5 mm tekli montaj kablosu veya RG-58 kablonun içi
2 adet PL-259 konektör veya 1 PL-259 ve 1 SO-259 (kabloya bağlanan)
2 adet 1N4148 diyot
2 adet 100 Ohm 1/4 Watt
2 adet 100 nF 100 Volt
2 adet 100 μH
1 adet 50 KOhm potansiyometre ve düğmesi
1 adet iki taraflı anahtar
1 ila 2 metre çiftli blendajlı ince mikrofon kablosu
1 adet 3,5 mm stereo fiş
1 adet 3,5 mm stereo soket
15 santim 3mm ısı ile daralan makaron
1 metre 14mm ısı ile daralan makaron
1 metre 16mm ısı ile daralan makaron
2 adet ferit yüzük veya halka (alttaki resimlere bakın)

İşe önce koaksiyal kablomuzu alttaki resimde görüldüğü gibi kesmekle başlıyoruz. Resimde görüldüğü gibi iki ucunu konektör bağlamak için 3er santimden açtıktan sonra iki tarafta da 4er santimlik bir ara bırakıp ortada kalan kısımı tamamen çıkarıyoruz.

İlk kesim

Sonra iki taraftaki kesmediğimiz kılıflardan tutarak blendajı ortaya doğru itiyoruz. Buradaki amaç blendajın şişmesini sağlayarak içinden kablo geçirmemizi kolaylaştırmak.

Sıkıştırma

 

Sonra ince uçlu bir alet ya da çivi kullanarak ölçüm kablosunun blendajın altına gireceği birbirine karşıt noktalarda önce bir uçta sonrada kablonun öbür uçunda tam karşılarına gelecek noktada gözler açıyoruz.

Gözü açıyoruz
Göz açıldıktan sonra

Ve bu delikleri kullanarak ölçüm kablolarımızı geçirip yine iki taraftaki kılıfları sıkıca tutarak dışarı çekip blendajı sıkıştırıyoruz.

Blendajı geriyoruz
Bu noktada 14 mm’lik ısı ile daralan makaronu iki taraftaki kılıfların üzerine 1 santim taşacak kadar kesip kablomuzun üzerine geçiriyoruz ve ya bir ısı tabancası ya da saç kurutma makinesi kullanarak daraltıyoruz. Ben uç kısımlarda ölçüm kablolarını kıvırırken makaronun bozulmasını önlemek için güçlendirme amacı ile üzerine 3 santimlik birer makaron daha geçirip öyle ısıttım.
Uçlar 1

Uçlar 2

Listede her ne kadar 0,5 mm tekli montaj kablosu yazdıysam da resimde gördüğünüz gibi ilk yaptığı 30 santimlik algılayıcıda elimde o onda bulunduğu için ölçüm kablosu olarak RG-58 kablonun içini kullandım. 50 santimlik algılayıcıda ise 0,5 mm kablo kullandım.

Sıra geldi iki ucun konektörlerini takmaya. Ben bir tarafta dişi (SO-259), öteki tarafta erkek (PL-259) kullandım. Eğer iyi kalite ve lehimleme ısısına dayanıklı SO-259 bulamazsanız o zaman iki tarafa da PL-259 kullanıp bir tarafta dişi-dişi adaptörü kullanabilirsiniz.

Alttaki resimlerde sırası ile bir PL-259 ve SO-259 un RG-8 ucuna nasıl takıldığını görebilirsiniz. 

Konnektör 1Konnektör 2
Konnektör 3

Sıra geldi diyot direnç ve kondansatörü lehimlemeye. Alttaki resimlerde gördüğünüz şekilde parçaları lehimleyin. Lehim yaparken aşırı ısı kullanmamaya dikkat edin.

DirençDiyot, kondansatör ve bobin

Ölçüm kablomuzun bir tarafı 100 Ohm ile blendaj örgüsüne lehimlenirken diğer tarafı 1N4148 e lehimlenecek. Diyotumuzun katodu ise 100 nF kondansatöre ve kondansatörde  ile o taraftaki blendaj örgüsüne lehimlenir. Diğer ölçüm kablosunda ise bu ters yönlerde yapılır. Yani bir kabloda direncin olduğu tarafta öteki kablonun diyot ve kondansatörü monte edilir.

Ardından elde ettiğimiz gerilimleri ölçü aletine taşımak için blendajlı mikrofon kablosunun blendaj örgüsünü ince bir makaronla izole ettikten sonra koaksiyal kablomuzun blendaj örgüsüne, iç iki kablosunu da  alttaki resimde görüldüğü gibi 100 μH lik bobinlerin boş ucuna lehimleyin. Kablonuzun hangi renkli ucunu giden tarafına, hangi sinide dönen tarafına lehimlediğinizi bir kenara kaydedin.

Ölçüm kablosu

Artık 16 milimetrelik ısı ile daralan makaronu kullanarak bütün parçayı kaplayabiliriz.

Dış makaron 1Makaron 2

Devreyi ilk yaptığımızda mikrofon kablosunun ucuna doğrudan 3,5 mm lik stereo fiş bağlayıp kullanmıştık. 5 Watt’a kadar olan cihazlarda doğru çalışan SWR metremiz 50 ve 100 Watt altında kullanıldığında saçmalamaya başladı. Giden ve dönen sinyallerin gerilim seviyeleri hep aynı , yani sonsuz SWR çıkıyordu. Bu hatanın yüksek RF seviyesinden dolayı olduğunu anlamak için alim olmak gerekmiyordu tabi. Hatanın önüne geçmek için mikrofon kablosunun fiş ve algılama devresine bağlı uçlarına alttaki resimde gördüğünüz ferit yüksükleri kabloyu içinden 2 tur geçirerek taktık ve okumalar hemen normale döndü. Eğer resimdeki ferit yüksüğü bulamazsanız onun yerine eski bilgisayar ekran kablolarının üzerine takılan yüksüklerden ya da eski PC beslemelerinin içinde ya da anakartlarının üzerinde bulunan yüzük tipi olanları kullanabilirsiniz. Yüzük tiplerinde 3 veya 4 tur yapmanızı tavsiye edeceğiz.

Ferit yüksük

Ferit yüksükleri takıp mikrofon kablomuzun ucuna da 3,5 mm lik stereo fiş taktık mı algılama parçamızı bitirdik demektir. Altta hem yüksük hem de yüzük tipi feritlerle yaptığımız kabloları görüyorsunuz.

Kablonun ferit yüksükle son  haliFerit yüzükle

Artık AVO metremizin içini boşaltıp onu SWR Metremizin göstergesi haline getirebiliriz. Bizim geçtiğimiz adımları alttaki resimlerde görebilirsiniz. Ama aldığınız AVO Metrenin marka ve cinsine göre sizin adımlarınız farklı olabilir.

AVOMetre

AVO Metremizin içini açıp içindeki baskılı devreyi yerinden çıkarıyoruz.

İçi boşaldıktan sonra

3,5 mm lik stereo soketi kutuya yerleştiriyoruz. Biz soketin iki yanında kanal açtıktan sonra AVO metrenin yan yüzünde soketin geçebileceği kadar bir kesik yapıp soketi buraya oturttuk.

Stereo soketKesik

Sonra sırası ile  potansiyometreyi ve anahtarı yerleştirip montaj teli ile bağlantıları yaptık.

İç montaj

Ve kutuyu kapattık. 

Bitmiş hali

Sıra geldi skalamızı yeniden işaretlemeye. İlk yaptığımda  üzerinde 0 dan 10 a kadar değer yazan skalayı alttaki tablodaki değerlere göre  ince CD kalemi kullanarak işaretledim. Sonra ise renkli bir yazıcıda yine allta verdiğim skalayı boyutlarını ayarlayarak yazdırıp skalanın üzerine yapıştırdım.

Aynı tabloyu kullanarak sizde elinizdeki aletinizin üzerindeki değerlerle karşılaştırarak işaretler ya da skala resimini ölçü aletinizin boyutlarına uyacak şekilde ayarlayıp yazdırır ve yapıştırırsanız SWR metreniz artık kullanıma hazır demektir. 

SWR Dönen % =
skala dilimi
1 0
1,1 5
1,2 9
1,3 13
1,4 17
1,5 20
1,6 23
1,7 26
1,8 29
1,9 31
2 33
2,5 43
3 50
4 56
5 67
10 82

 

Skala
Beğen  
Önceki Yazı
Sonraki Yazı
Avatar
Yazar

TAMSAT / İstanbul

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yapılan Yorumlar ( 3 )
  1. Avatar
    • Avatar
  2. Avatar