Meteor Gözlem

Göktaşları ve Göktaşı Avcılığı

Muhtemelen birçoğumuz göktaşları ve yapısını merak ediyoruz. Kimbilir belki de birgün onlardan birini bulduğumuzu hayal ediyoruzdur. İşte size fırsat! Portland State Üniversitesi’nin sitesinde tanımlamaya yönelik bir doküman çevirisi aşağıda duruyor. Birkaç hafta içinde diğer çevirileri de yayınlamayı umuyorum. Son çeviride size interaktif bir uygulama ilişimi vereceğim ki göktaşlarının yapısını ne kadar öğrendiğinizi  test edebilesiniz. Göktaşı avcıları ve araştırmacılarına şimdiden başarılar diliyorum! Yapıları nedir, nasıl  ve neye göre tanımlarız bunlardan başlayalım.

Göktaşı Uyarı

Ağırdırlar

Göktaşlarının çoğu, Fe-Ni (demir-nikel) metalinden oluştuğu için Dünya’da bulduğumuz kayalara nazaran çok daha ağır ve daha yüksek yoğunlukludur. Tabii buna bazı istisnalar da vardır. Bazı göktaşları, yukarıda söylediğimizin aksine hiçbir şekilde metal veya metal karışım içermezler. Bunlar volkan kenarlarında bulunan yanmış kayalar kadar hafif de olabilirler.

Bazen Manyetik, Bazen Değildir

Göktaşlarının çoğunda Fe-Ni metalleri olduğundan dolayı bir mıknatıs tarafından çekilebilir. Ancak buna istisna olarak bazı kayasal göktaşlarında hiçbir metalik element olmadığından dolayı mıknatıs tarafından çekilmezler.

Bununla beraber, yeryüzünde bulunan birçok kaya da mıknatıs tarafından çekilir. Bu nedenle mıknatısa ilgi gösteren bir kayayı ya da kaya parçasını hemen göktaşı olarak nitelendiremeyiz. Kısaca manyetik alan da tek başına bir kayanın göktaşı olduğunun göstergesi değildir.

Düzensiz Yapıdadır

Göktaşları yuvarlak değildir. Eğer bir göktaşı aynen Apollo kapsüllerinin Dünya atmosferine girdiği gibi dönmeden girseydi, koni biçiminde bir yapıya sahip olabilirdi, ancak bu çok rastlanılan bir durum değildir. Çoğu göktaşları aşağıda beş farklı açıdan gösterilen CML 0023 (Sınıflandırılamamış Kuzey Afrikalı bir göktaşı) göktaşı gibi düzensiz bir yapıya sahiptir. 

Bir Füzyon Kaplaması İle Kaplanmıştır

Bir göktaşı, Dünya atmosferine girdiği sırada oluşan sürtünme, onun erime derecesinden daha fazla ısınmasını sağlar ve göktaşının yüzeyini eritmeye başlar. Göktaşı atmosferimizdeki sürtünmeden dolayı böylelikle yavaşlar ve yüksek ısıdaki bu sürtünmenin sonucu olarak göktaşının yüzeyinde siyah bir füzyon tabakası oluşmaya başlar.

Füzyon kaplaması, siyah veya kahverengi renkte ve yeni düşüp düşmemesine bağlı olarak soluk veya parlak şekilde olabilir.

Bir süre sonra, Dünya yüzeyine düşen göktaşının füzyon kaplaması paslanabilir ve göktaşının yüzeyinde kızılımsı-kahverengi bir renk oluşturabilir veya bu füzyon kaplaması kısmen veya tamamen aşınabilir. Aşınan tabakada çok küçük çatlaklar oluşur.

Birçok göktaşı Dünya’nın atmosferine girdiği sırada üzerinde sığ çukurlar oluşmaya başlar. Regmaglypts olarak bilinen bu çukurlar, genellikle demir meteoritlerin üzerinde sıkça rastlanır.

Katı ve Küçüktür

Göktaşlarının çoğunda volkanlarda rastlanılan kayaçlardaki gibi kabarcıklı bir yüzeye sahip değildir. Buna çok az istisnai durum sayılabilir.

Bölgedeki Diğer Kayalardan Farklıdır

Birçok göktaşının tamamı veya büyük bir kısmı metalden oluşur. Bunlar yeryüzündeki diğer taşlardan kolaylıkla ayırt edilebilir. Ancak bazı volkanik kayalara da görünüş olarak benzerliğinden dolayı ayırt etmekte zorluklar olabilir.

İsterseniz şimdi işinizi kolaylaştıracak bazı örneklere beraber göz atalım.

goktasi1

Forest City (yanda, H5 sıradan chondrite) bir füzyon kaplama ile kaplıdır. Resimde, bir ucu kesilmiş şekilde görülüyor. Hafif gri, benekli iç yüzeyi ortaya çıkmış. Füzyon kaplamasının çok ince olduğu belli oluyor. (Image Credit: Portland State University)

goktasi2

Başka bir Forest City görüntüsü. Füzyon tabakasının dışına çıkmış, sırtındaki küçük metal (merkezden hafif sağda) füzyon tabakasının çıkıntılı olduğunu gösteriyor. Bu da göktaşı üzerinde küçük girintiler veya çukurlar olduğuna işaret ediyor. (Image Credit: Portland State University)

goktasi3

Gibeon (IVA) demir göktaşı yüzeyinde iyi gelişmiş regmaglypts (thumbprints) görülüyor. (Image Credit: Portland State University)

goktasi4

Allende (CV3 karbonlu kondrit) görülüyor. Füzyon kaplamasının bir kısmı aşınmış. Hafif gri ve benekli içinin bir kısmı açığa çıkmış durumda. (Image Credit: Portland State University)

goktasi5

Millbillillie (eucrite achondrite) göktaşı üzerinde pas rengi füzyon kaplama görülmektedir. Havasız achondrites özellikle parlak füzyon kabuklar sahip olma eğilimindedir. (Image Credit: Portland State University)

goktasi6

Millbillillie’nin aynı numunesinin içi görülüyor. Dışına göre gayet farklı olan içi ve ince füzyon kaplaması açıkça fark ediliyor. (Image Credit: Portland State University)

Muazzam yapıları ile bir çok kişiyi büyüleyen göktaşları ve göktaşı avcılığı ile ilgili ilk yazımız burada sona erdi. Konuya ilgili duyuyorsanız, siz de düşünce ve bu konudaki araştırmalarınızı buraya tıklayarak bize yazabilirsiniz. Bir sonraki yazıda görüşünceye kadar hoşçakalın.

Kaynaklar: 
Portland State University

Etiketler

İlgili Makaleler

23 Yorum

  1. Hayirli günler size bi sorum olacakti yardimci olursaniz cok sevinirim. Bingölde düsen meteor tasları na benzeyen taslar topladim bazilari miknatisin hafif bi cekimi var.analiz etmek icin hic bi yer bulamadm bana yardimci olursanz cok sevinirm

  2. Hocam bizimde bulduğumuz siyah parlak yüzeyi bulunan içi de cam parçaları gibi parlak maddeler olan dedektörü n cayır cayır ottugu ama hafif taşlar var. Bulduğumuz yerde geniş açılı olarak düşünürsek sanki bir yağmur gibi etrafa yyayılmış ve 2 ila 3 cm. Büyüklüğünde yada daha küçük parçacıklar halinde tamamen yüzeyde bulunuyor. Konuyla ilgili görüşlerinizi yani eğer olabilir derseniz eposta yada wats ap yolu ile geri bildirim yaparsanız çok sevinirim

  3. Abicim bende gok tasi var baya da var, aama emin olamiyorum gercek olduğuna nedense, cok değişik tas hayatimda hiç görmedim güneste veya işikkta taş parildiyor nasil gercek olduguna inanirim ya da nasil satarim yardimmmm.

  4. Merhaba bir sorum olacak cevaplarsaniz cok makbule gecer yeryuzune dusen bir meteor eger on metre kare alanda iz birakip ve yere saplanmissa ve biz kazip cikarmak istersek kac metre kazmamiz gerekir. Lutfen cevaplarsaniz iyi olur ve genelde kac metre kazilip cikariliyor.

  5. Slm ben de buna benzer bir taş var, çok sert kesmeye çalıştım kesemedi eritemedim, elmas uçlu matkapla delemedim 600 gr. kadar bana yardımcı olur musunuz?

  6. Degerli arkadaşlar öncelikle meteor tasları her yerde bulunmaz . Eger bunu türkiyede bir meor avcısı olucaksanız birinci cok hasas ve manyatik dedektörler lazım .Ayrıca bir metor alanı bulmalısınız metorların türkiyede nereye düştügünü ayrıca öle yüzeye cok yakın meorlar azdır genelde 80 santim ve 2 metre derinliklerde bulabilirsiniz. ayrıca metorimsi yapıdaki taslar dogada cokca mevcutdur önçe meteorun tanımını ve meteor oldugunu iyi anlmanız ve araşdırma yapılacak bölgenin iyi tespit edilmesi lazım .Meteor taşların degeri baya palıdır örnek vermek gerekirse 50 kilo agırlıgında bir meteor ortala 75,000 bin dolar eder . Bu sizin iştahınızı kabarta bilir ama iş o kadarda basit degil almanız gereken alet ve edevat 50,000 dolar civarındadır. Son teknoloji dedektörler gerekir. Ayrıca arama yapılan bölgenin toprak yapısı ve taş yapısı ne alanda manyetiktir bunları bilmek gerekir.Ben bu konu hakkında cok uzun zamandır araşdırma yapıyorum ama maddi imkansızlıklardan dolayı bunu ileri götüremiyorum.Örnegin Polonyada cok büyük meteor kalıntıların oldugunu biliyoruz iznlerden sonra orda meteor cıkara bilirsiniz Polonyoda ortalama 1metre ve 2 metre derinliklerde cok degerli meteor taşları bulmak mümkün.Bu işe meraksarmış olanlar varsa ve gercekden meteor cıkarmak isteyen varsa yardımcı olabilirim.

  7. Merhaba benim elimde buna benzer bir tas var ama mitlatiz özelliği yok ama iletken ve agir bu konu hakkinda bana bilgi vere bilir misiniz?

  8. Konu hakkında verdiğiniz bilgiler için teşekkürler,ben bir tane dışı siyah füzyon denilen olaydan kaynaklı herhalde 10 cm boyutlarında ağır bir taş buldum tesadüf eseri mıknatısı yaklaştırdığımda oldukça kuvvetli bir şekilde taşa yapıştı merak edip araştırdım meteorit olabileceğini düşünüyorum.Testini nerede yaptırabilirim ,tabiat tarihi müzesi bu testi yapıyormu veya hangi üniversitelerde yapılıyor?

  9. Merhaba ben doğa gezgini birisiyim, sizin tarif ettiğinize tıpatıp uyan taş bulmuştum acaba bunu değerlendirebilir miyim?

    1. Sevgili Kuzey, evet değerlendirebilirsin ama bu konuda daha önce yazdığım yanıtları okumanı öneririm. Bir analiz raporu olmadan değerlendiremezsin. Diğer bir konu yurt içinde bunun pazarı yok, sadece e-bay’de satışa sunabilirsin. Sevgilerimle…

  10. Sadece mıknatısla avcılığı başlayabilir miyim, nerelerde arama yapabilirim? Neo mıknatısla olur mu?

    1. Sevgili Tevfik, evet sadece mıknatıs ile meteor avcılığı yapabilirsin. Yazıda sözü edilen özellikleri dikkate almalısın. Fakat ne olursa olsun bir labaratuarda analizi şart. Eğer rapor olumlu çıkarsa ancak o raporla yurt dışında müşteri bulabiliyorsun. Ülkemizde de bu tür analizler yapılıyor. Sevgilerimle…

  11. Elimde bahsedilen yarım küre şeklinde mıknatıs karfırdan çekilen üç dört kilo ağırlığında kütle vardır.

    1. Yorum için teşekkürler. Sanırım "..karfından" derken "mıknatıs tarafından çekilen 3-4 kg. kütle…" demek istediniz. Soru cümlesi içermeyen yorumdan beklentiniz nedir? Değerini mi bilmek istiyorsunuz, değerlendirmek mi istiyorsunuz, yoksa ölümcül radyasyon yayıp yaymadığını mı? Ya da sadece sizde olduğunun bilinmesini mi?

  12. Çalışmalarınız için sizleri tebrik ederim. Ben meteor avcılığına yeni başladım ve sitenizi tesadüfen buldum.Türk insanını aydınlattığınız için teşekkürler. Başarılarınızın devamını dilerim, saygılar.

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı