"samanyolu" etiketli yazılar:

Bu Mevsim Gökyüzü: Yaz Üçgeni

 Ethem DERMAN
 4 Ağustos 2012

Yaz mevsiminde Güneş battıktan hemen sonra, doğu ufkunda üç parlak yıldız görürsünüz. Gece yarısına doğru bu üçlü tepenizde olur, sabahleyin Güneş doğmadan da batı ufkunda görürüz. Yaz gecelerinin vazgeçilmezi olan bu parlak yıldızları gördüğünüz zaman hemen gökyüzünde üç tane takımyıldızı da öğrenmiş olursunuz. Çünkü Vega, Çalgı’nın, Deneb, Kuğu’nun ve Altair ise Kartal takımyıldızlarının en parlak yıldızlarıdır.

Kara Delikler Yıldızları Yutarak mı Büyüyorlar?

 Ethem DERMAN
 10 Nisan 2012

Samanyolu dahil gökadaların bir çoğunun merkezinde, kütlesi milyon GK’nden başlayıp milyar GK’ne uzanan süper kara deliklerin varlığını bugün biliyoruz. Fakat bu kara deliklerin bu kadar kütleye nasıl ulaştıkları bilinmiyor. Bu konuda iki kuram var. Birincisi, bunlar oluştuklarında kütleleri çok büyüktü. Diğeri ise, zaman içinde büyük miktarda gazla çarpışarak veya onları yutarak büyüdüğünü ileri sürer. Son yapılan bir çalışma da, kara deliklerin kendilerine yaklaşan bir çift yıldızın bileşenlerini parçalayarak, onlardan birini yutarak büyüdüğünü ileri sürdü.

M9 Küresel Yıldız Kümesi

Fransız Charles Messier, bir kuyrukluyıldız avcısıydı. Fakat gökyüzünde kuyrukluyıldıza benzeyen öyle cisimler vardı ki onu ve diğer avcıları aldatıyordu. Bu benzer cisimler gökyüzünde hep aynı yerde dururken gerçek bir kuyrukuyıldız gökyüzünde hareket ederdi. Bunlardan kurtulmak için 110 cisim barındıran bir katalog yaptı. Amacı “bunlar kuyrukluyıldız değil sakın aldanmayın” demekti.

1987A Süpernovasının Gizemi

Teleskopun keşfinden bu yana en parlak patlamalardan biridir bu süpernova. Hubble Uzay Teleskopu 1990 yılında uzaya yerleştiğinden bu yana 1987A sürekli gözetim altında. Süpernova 23 Şubat 1987 tarihinde patladı yani patlama kanıtı ışınlar bizim gözümüze geldi. Güney yarımküreden gözüken ve Samanyolu’muzun uydu gökadalarından biri olan bizden 168.000 ışık yılı uzaklıktaki Büyük Magellan Bulutu’nun bir yıldızıydı. O zaman gerçek patlama demek ki İ.Ö. (M.Ö.) 166.000 yıllarında meydana gelmiş.

Yetim veya Göçmen Gezegenler

 Ethem DERMAN
 14 Mart 2012
APRS

Gezegen deyince hemen aklımıza bizim güneş sistemindeki 8 gezegen geliyor. Son zamanlarda yabancıların exoplanet, bizim ötegezegen dediğimiz başka yıldızların çevresinde dolanan gezegenleri de bulmaya başladık, ondan da haberimiz var. Peki gezegenin öksüzü veya göçmeni nasıl oluyor? Gökbilimde son zamanlarda kullanılmaya başlanan küçük merceklenme (microlensing) yöntemi aslında çekimsel merceğin bir başka türü. Aslında her ikisi de 1915 yılında Einstein’ın ileri sürdüğü, ışık büyük bir kütlenin yanından geçerken bükülür ilkesine göre çalışıyor. Birbiri ile hiç ilişkisi olmayan bir gezegen bir yıldızın önünden geçerken yıldızın ışığında aletlerimizin farkedebileceği bir artmaya neden oluyor. Burada yıldız gezegenden çok çok uzaklarda olabilir, önemli olan aynı doğrultuya gelmesi.

Samanyolu Gökadasında Bizi Dinliyorlar mı?

 Ethem DERMAN
 29 Şubat 2012

Geçenlerde Sevgili Burcu Hocam mesajında şöyle yazıyordu: “iki gün önce Discovery Channelde Morgan Freeman ile “Evrenin Sırları” adlı bir belgesel izliyordum. Orada iki görüş vardı. Biri sizin “eğer olsalardı ve bizim kadar gelişselerdi zaten duyardık. Ya bizden üstün değiller, ya da bizden çok üstün oldukları için dalgaları saklayabilen teknolojiye sahipler” dediğiniz, diğeri ise benim inandığım ünlü bir fizikçinin “biz radyo dalgalarını yaymaya başlayalı 100 yıl oldu ama bize en yakın yer zaten yaklasık 1.000 yıl ötede, yani bizim radyo frekanslarımızı 900 yıl sonra ancak duyacaklar.” dediği sözleri. İlginç ve hiç aklıma gelmeyen bir konuydu.

Kırmızıöte Gökbilimi ve SOFIA

 Ethem DERMAN
 29 Şubat 2012

SOFIA bana gençliğimin en güzel artistlerinden “Sophia Loren”i anımsatır. Ama onun gökyüzü ile pek ilgisi yoktur. Herneyse, bu yazıda kısaca kırmızıöte (KÖ, infrared) gökbiliminden söz edeceğim. Gözümüzün gördüğü dalgaboyu en uzun ışık kırmızıdır ve (0.8 μm) daha ötesini göremeyiz ama dalgaboyu çok daha uzun ışınlar vardır. İşte görünür bölgeden hemen sonra gelen (0.8-300 μm) bölgeye “KÖ bölge” denir. Bu dalgaboylarında gözlem yapıldığında görünür bölgede kendini göstermeyen gökyüzünün güzelliklerini görürüz. Örneğin yıldızlararası bulutların örttüğü cisimleri keşfederiz, kozasının içinde yeni oluşan bebek yıldızlar, Samanyolunun merkezindeki yıldızların hareketleri bunlardan sadece birkaçıdır.

Gökyüzünün Güzellikleri: Gökadaların Savaşı, M86 ve NGC 4438

 Ethem DERMAN
 27 Şubat 2012

Evrende gökadalar da insanlar gibi küme halinde bulunurlar. Bu kümelerin içinde en meşhur olanı Virgo’dur, çünkü çok yakındır. Bizden 50 milyon ışık yılı (IY) uzaklıktaki bu küme tam bir gökada kentidir ve içinde yaklaşık 1.500 gökada barındırır. Nasıl kentlerde caddede dolaşırken insanlar birbirine çarparsa, gökada kümelerinde de bu görülür. İki gökadanın çarpıştığını düşünsenize; saniyede yüzlerce kilometre hızla birbilerine girerler ve bu sırada milyarlarca yıldız çekimsel olarak etkilenir ve yine çarpışan gaz ve toz bulutları bir anlamda kozmik havai fişekleri andırır. Kümeler içinde gökada çarpışmaları her zaman meydana gelir ama bazen kanıtları çok zayıftır.

Sayfa 1 ile 212