"gökada" etiketli yazılar:

Çift Kalpli Gökada

 Ethem DERMAN
 14 Ocak 2014

Messier kataloğunda M83 olarak bilinen bu gökadanın halk arasındaki adı güneyin “Fırıldak Gökadası”dır. Çünkü kuzey yarımkürede de Fırıldak Gökadası vardır. Samanyolu gibi çubuklu sarmal bir şekle sahiptir. Çubukludan kasıt merkezeden geçen bir çubuğun uçlarından sarmal kollar çıkar. Andoremeda gökadası gibi iki tane çekirdeği vardır ama bu onun iki tane kara deliğe sahip olduğunu göstermez. Tek karadelik olabilir ve onun çevresinde dolanan yıldızlar bize ikinci bir çekirdek gibi gözükebilir.

Gökyüzünde Kış Dairesi

 Ethem DERMAN
 12 Ocak 2014

Daha önceleri size yaz ve kış üçgenini anlatmıştım ama kışın da güzel bir daire var. Bugün akşam saat 21 yöresinde güney-doğu veya gece yarısında güney yönüne bakarsanız bu güzel daireyi görebilirsiniz. Sakın bu daire değil beşgen falan demeyin. Ay bu dairenin içinde. Ay’ın ışığı görüntüyü bozmasın diye SakSafari programını yazanlar onu biraz karanlık gösteriyorlar.

Hubble Evrenin Derinliklerine Bakıyor

 Ethem DERMAN
 9 Ocak 2014

Einstein amca bir yasa koydu, dedi ki eğer ışık büyük bir kütlenin yakınından geçerse bükülür. Uzun süre tartışıldı, ışık her zaman doğru bir yol kateder diyenler vardı. Bir güneş tutulması sırasında güneşe yakın bir yıldızın koordinatının değiştiği yani ondan gelen ışığın büküldüğü gözlendikten sonra bu tartışma bitmişti. Şimdi bu olayı uzayın daha derinliklerinde kullanıyor bilim insanları. Arkadaki bir gökadan gelen ışık eğer önde büyük kütleli bir galaksi varsa arkadaki gökada daha büyük ve daaha parlak gözüküyordu. İşte buna çekimsel mercek deniyor. Bildiğimiz anlamda büyük bir kütle mercek gibi davranıyor.

Böylesini Gördünüz mü?

 Ethem DERMAN
 23 Mart 2012

Aklıma bir fıkra geldi de o nedenle bu başlığı attım. Adı “böylesin” olan küçücük köpeğin sahibi kadın banyo yaparken köpeğinin kapıdan kaçtığını görüyor ve banyodan fırlıyor. Çıplak olduğunu farkedince de fıkra bu ya orada bulunan bir resim çerçevesini önüne tutarak caddeye çıkıyor. Bakıyor köpek ortada yok ilk gördüğü adama “böylesini gördün mü?” diye soruyor. Adama bakıyor, bakıyor ve “her türlüsünü görmüştüm ama böylesini ilk kez görüyorum” der. Çok banal bir fıkra ama biz milyonlarca gökada gördük, sarmal, eliptik, dairesel biçimde olanları vardı ama böylesini hiç görmemiştik. Bu gökadaya “zümrüt kesim” (emerald-cut) demişler, dikdörtgen şeklinde olduğu için. Asıl yani resmi adı LEDA 074886. 70 miyon ışık yılı uzaklıkta cüce bir gökada, 250 gökada bulunan bir gökada grubunun üyesi.

Yetim veya Göçmen Gezegenler

 Ethem DERMAN
 14 Mart 2012
APRS

Gezegen deyince hemen aklımıza bizim güneş sistemindeki 8 gezegen geliyor. Son zamanlarda yabancıların exoplanet, bizim ötegezegen dediğimiz başka yıldızların çevresinde dolanan gezegenleri de bulmaya başladık, ondan da haberimiz var. Peki gezegenin öksüzü veya göçmeni nasıl oluyor? Gökbilimde son zamanlarda kullanılmaya başlanan küçük merceklenme (microlensing) yöntemi aslında çekimsel merceğin bir başka türü. Aslında her ikisi de 1915 yılında Einstein’ın ileri sürdüğü, ışık büyük bir kütlenin yanından geçerken bükülür ilkesine göre çalışıyor. Birbiri ile hiç ilişkisi olmayan bir gezegen bir yıldızın önünden geçerken yıldızın ışığında aletlerimizin farkedebileceği bir artmaya neden oluyor. Burada yıldız gezegenden çok çok uzaklarda olabilir, önemli olan aynı doğrultuya gelmesi.

Kırmızıöte Gökbilimi ve SOFIA

 Ethem DERMAN
 29 Şubat 2012

SOFIA bana gençliğimin en güzel artistlerinden “Sophia Loren”i anımsatır. Ama onun gökyüzü ile pek ilgisi yoktur. Herneyse, bu yazıda kısaca kırmızıöte (KÖ, infrared) gökbiliminden söz edeceğim. Gözümüzün gördüğü dalgaboyu en uzun ışık kırmızıdır ve (0.8 μm) daha ötesini göremeyiz ama dalgaboyu çok daha uzun ışınlar vardır. İşte görünür bölgeden hemen sonra gelen (0.8-300 μm) bölgeye “KÖ bölge” denir. Bu dalgaboylarında gözlem yapıldığında görünür bölgede kendini göstermeyen gökyüzünün güzelliklerini görürüz. Örneğin yıldızlararası bulutların örttüğü cisimleri keşfederiz, kozasının içinde yeni oluşan bebek yıldızlar, Samanyolunun merkezindeki yıldızların hareketleri bunlardan sadece birkaçıdır.

Gökyüzünün Güzellikleri: Gökadaların Savaşı, M86 ve NGC 4438

 Ethem DERMAN
 27 Şubat 2012

Evrende gökadalar da insanlar gibi küme halinde bulunurlar. Bu kümelerin içinde en meşhur olanı Virgo’dur, çünkü çok yakındır. Bizden 50 milyon ışık yılı (IY) uzaklıktaki bu küme tam bir gökada kentidir ve içinde yaklaşık 1.500 gökada barındırır. Nasıl kentlerde caddede dolaşırken insanlar birbirine çarparsa, gökada kümelerinde de bu görülür. İki gökadanın çarpıştığını düşünsenize; saniyede yüzlerce kilometre hızla birbilerine girerler ve bu sırada milyarlarca yıldız çekimsel olarak etkilenir ve yine çarpışan gaz ve toz bulutları bir anlamda kozmik havai fişekleri andırır. Kümeler içinde gökada çarpışmaları her zaman meydana gelir ama bazen kanıtları çok zayıftır.

Gökyüzünün Güzellikleri: Kalem Bulutsusu

 Ethem DERMAN
 27 Şubat 2012

Güney yarımkürede bulunan Yelken (Vela) takımyıldızındaki bu bulutsuyu 1835 yılında John Herschel keşfetmişti. Vela süpernova artığının bir parçası olduğu düşünülüyor, çünkü Vela atarcasına çok yakın bir konumda. Çubuk gibi görünmesinden dolayı ona kalem bulutsusu denmiş. Bizden tam 815 ışık yılı (IY) uzaklıkta. Büyük Vela süpernovasının şok dalgaları ile oluştuğu düşünülen bulutsunun hızı bu nedenle çok yüksek, saatte 644.000 Km. Son zamanlarda hızı düşmekte olan bulutsunun hareket ettiği yön, soldan sağa doğrudur. 5 ışık yılı uzunluğunda olan bu Kalem bulutsusu, aslında ince örülmüş gaz bulutlarının oluşturduğu düzlemsel yapının kenardan görünüşüdür.

Sayfa 1 ile 212