Tag Arşivi: gökada
Böylesini Gördünüz mü?
Aklıma bir fıkra geldi de o nedenle bu başlığı attım. Adı “böylesin” olan küçücük köpeğin sahibi kadın banyo yaparken köpeğinin kapıdan kaçtığını görüyor ve banyodan fırlıyor. Çıplak olduğunu farkedince de fıkra bu ya orada bulunan bir resim çerçevesini önüne tutarak caddeye çıkıyor. Bakıyor köpek ortada yok ilk gördüğü adama “böylesini gördün mü?” diye soruyor. Adama bakıyor, bakıyor ve “her türlüsünü görmüştüm ama böylesini ilk kez görüyorum” der. Çok banal bir fıkra ama biz milyonlarca gökada gördük, sarmal, eliptik, dairesel biçimde olanları vardı ama böylesini hiç görmemiştik. Bu gökadaya “zümrüt kesim” (emerald-cut) demişler, dikdörtgen şeklinde olduğu için. Asıl yani resmi adı LEDA 074886. 70 miyon ışık yılı uzaklıkta cüce bir gökada, 250 gökada bulunan bir gökada grubunun üyesi.
Yetim veya Göçmen Gezegenler
Gezegen deyince hemen aklımıza bizim güneş sistemindeki 8 gezegen geliyor. Son zamanlarda yabancıların exoplanet, bizim ötegezegen dediğimiz başka yıldızların çevresinde dolanan gezegenleri de bulmaya başladık, ondan da haberimiz var. Peki gezegenin öksüzü veya göçmeni nasıl oluyor? Gökbilimde son zamanlarda kullanılmaya başlanan küçük merceklenme (microlensing) yöntemi aslında çekimsel merceğin bir başka türü. Aslında her ikisi de 1915 yılında Einstein’ın ileri sürdüğü, ışık büyük bir kütlenin yanından geçerken bükülür ilkesine göre çalışıyor. Birbiri ile hiç ilişkisi olmayan bir gezegen bir yıldızın önünden geçerken yıldızın ışığında aletlerimizin farkedebileceği bir artmaya neden oluyor. Burada yıldız gezegenden çok çok uzaklarda olabilir, önemli olan aynı doğrultuya gelmesi.
Kırmızıöte Gökbilimi ve SOFIA
SOFIA bana gençliğimin en güzel artistlerinden “Sophia Loren”i anımsatır. Ama onun gökyüzü ile pek ilgisi yoktur. Herneyse, bu yazıda kısaca kırmızıöte (KÖ, infrared) gökbiliminden söz edeceğim. Gözümüzün gördüğü dalgaboyu en uzun ışık kırmızıdır ve (0.8 μm) daha ötesini göremeyiz ama dalgaboyu çok daha uzun ışınlar vardır. İşte görünür bölgeden hemen sonra gelen (0.8-300 μm) bölgeye “KÖ bölge” denir. Bu dalgaboylarında gözlem yapıldığında görünür bölgede kendini göstermeyen gökyüzünün güzelliklerini görürüz. Örneğin yıldızlararası bulutların örttüğü cisimleri keşfederiz, kozasının içinde yeni oluşan bebek yıldızlar, Samanyolunun merkezindeki yıldızların hareketleri bunlardan sadece birkaçıdır.
Gökyüzünün Güzellikleri: Gökadaların Savaşı, M86 ve NGC 4438
Evrende gökadalar da insanlar gibi küme halinde bulunurlar. Bu kümelerin içinde en meşhur olanı Virgo’dur, çünkü çok yakındır. Bizden 50 milyon ışık yılı (IY) uzaklıktaki bu küme tam bir gökada kentidir ve içinde yaklaşık 1.500 gökada barındırır. Nasıl kentlerde caddede dolaşırken insanlar birbirine çarparsa, gökada kümelerinde de bu görülür. İki gökadanın çarpıştığını düşünsenize; saniyede yüzlerce kilometre hızla birbilerine girerler ve bu sırada milyarlarca yıldız çekimsel olarak etkilenir ve yine çarpışan gaz ve toz bulutları bir anlamda kozmik havai fişekleri andırır. Kümeler içinde gökada çarpışmaları her zaman meydana gelir ama bazen kanıtları çok zayıftır.
Gökyüzünün Güzellikleri: Kalem Bulutsusu
Güney yarımkürede bulunan Yelken (Vela) takımyıldızındaki bu bulutsuyu 1835 yılında John Herschel keşfetmişti. Vela süpernova artığının bir parçası olduğu düşünülüyor, çünkü Vela atarcasına çok yakın bir konumda. Çubuk gibi görünmesinden dolayı ona kalem bulutsusu denmiş. Bizden tam 815 ışık yılı (IY) uzaklıkta. Büyük Vela süpernovasının şok dalgaları ile oluştuğu düşünülen bulutsunun hızı bu nedenle çok yüksek, saatte 644.000 Km. Son zamanlarda hızı düşmekte olan bulutsunun hareket ettiği yön, soldan sağa doğrudur. 5 ışık yılı uzunluğunda olan bu Kalem bulutsusu, aslında ince örülmüş gaz bulutlarının oluşturduğu düzlemsel yapının kenardan görünüşüdür.
Çarkıfelek Gökadasındaki Süpernovanın Gizemi
Yazının başlığına bakarak bunun Mehmet Ali’nin çarkıfeleği olduğunu lütfen düşünmeyin, bu yüzünü bize dönmüş bir gökadanın adıdır. 2011 Ağustos ayında Büyükayı takımyıldızındaki Çarkıfelek (Pinwheel) gökadasında bir süpernova keşfedildi. Bulunan her süpernovaya bir kod adı verilir, bunun da adı 2011fe. En önemli özelliği bize çok yakın bir gökadada patlamasıydı. Öyleki 1987A süpernovasından sonra en yakın olanıydı, çünkü Çarkıfelek bizden sadece 21 milyon ışık yılı uzaklıktaydı. O kadar güzel parladı ki Ankara Üniversitesi Gözlemevi (AUG)’indeki teleskopla arkadaşlarım bu süpernovayı fotoğrafladılar.
Kıyamet Senaryosu-1: 2012 Aralık ayında Süpernova Bizi Öldürecekmişşşşş!
Ben çocukken yaşamında okul yüzü görmemiş annem, bana kıyametin nasıl kopacağını anlatarak dinin önemini vurgulamaya çalışırdı. İşte derdi Adana kenti sudan gidecek, biz Tarsuslular ise yılandan gidecekmişiz. Yani kıyamet günü, Tarsus’da eski hamamda öldürülen yılanlar ülkesi kraliçesi Şahmeran’ın intikamını almak için her tarafı yılanlar saracak ve insanları sokarak öldüreceklermiş. Adana’yı da sular basacakmış kıyamet gününde. O zamanlar Seyhan Barajı yeni yapılmıştı ve gazetelerde eğer baraj patlarsa Adana 10 metre su altında kalacak türünden haberler vardı. Korkardım doğal olarak kıyametten. Ama bugünlerde annemin anlattığı gibi kıyamet senaryoları artık bölgesel değil her kavram gibi o da küresel oldu.
Gizli Kütle
Gökadalardaki yıldızlar, gökadaların türüne bağlı olarak, kütleçekiminin etkisiyle farklı şekillerde hareket ederler. Eliptik gökadalardaki yıldızlar tüm doğrultularda hareket edebilirler. Sarmal gökadaların kollarındaki yıldızlar daha düzenli bir şekilde, gökadanın merkezi etrafında hareket ederler. Düzensiz gökadalardaki yıldızlarsa aşağı yukarı rastgele şekilde hareket halindedirler.
Gökada ve X-Işını
Gökadaların görsel dalgaboyu dışındaki diğer dalgaboylarında gözlenmesi, diğer nesnelerin ve bileşenlerin ortaya çıkarılmasını sağlayabilmektedir. Bazıları görsel dalgaboyunda görülebilse de, elektromanyetik tayfın diğer bölgelerinde daha parlak olabilirler.
Gökadaların Gizli Yaşamları: Gizli Nesneler
Gökadaların görsel dalgaboyu dışındaki diğer dalgaboylarında gözlenmesi, diğer nesnelerin ve bileşenlerin ortaya çıkarılmasını sağlayabilmektedir. Bazıları görsel dalgaboyunda görülebilse de, elektromanyetik tayfın diğer bölgelerinde daha parlak olabilirler.
TAMSAT-Bilim ekibi ile iletişime geçmek veya sosyal ağlardan takip etmek isterseniz sitede yer alan adres bilgilerimizi kullanabilirsiniz. Soru, öneri ve eleştirileriniz en kısa zamanda cevaplanacaktır. Size en kısa zamanda cevap gönderebilmemiz için lütfen gönderilerinizde ad, soyad ve e-posta bilgilerinizin doğruluğunu kontrol ediniz.
