Category Archives: b. Güneş Sistemi
Mars’a Giden Plutonyum-238 (Pu-238) Yakıtlı Uzay Araçları
Dünyamızdan oldukça uzaklara gönderilen uzay araçları ile ilgili en büyük problemlerden biri de sistemlerinin sağlıklı çalışabilmesi için gereken enerjidir. Stabil, güvenli ve uzun dayanımlı bir güç sistemi için halen yeni araştırmalar devam etmekle birlikte Mars uzay araçlarında farklı yakıt türü kullanımı ile bunlara öncülük etmektedir. Bu kapsamda -benzer güç yapısı daha önce uydu ve bazı sistemlerde kullanılmış olsa da- Curiosity uzay aracının performansı herkes tarafından merakla beklenmektedir. Biz de bu ilginç sayılabilecek güç sistemini sizlere daha yakından tanıtmak istedik. Konuyla ilgili Türkçe yayın desteği konusunda yardımı esirgemeyen fizik yüksek mühendisi Sayın Ahmet Cangüzel Taner’e “Mars Gezegeni Keşifleri için Kızıl Gezegen Mars’a Son Gönderilen Plutonyum-238 (Pu-238) Yakıtlı Uzay Araçları” başlıklı yazısı için teşekkür ederiz.
Dünyamızın da Satürn Gibi Bir Halkası Olsaydı!
1980 yılında bir NASA gökbilimcisi yayınladığı araştırmada bundan 34 milyon yıl önce yerin de bir halkası olduğunu ileri sürdü. Bulgularına göre o tarihlerde yer yüzünde çok soğuk kışlar hüküm sürüyordu. Diğer bir bulgusu ise o tarihlerde bol miktarda göktaşı düşmüştü yeryüzüne ama belirli bölgelere. Gökbilimciye göre yeri ıskalayan bu cam yapılı göktaşlarının yerin çevresinde bir halka meydana getirdiğini ileri sürdü. Bu halkanın birkaç milyon yıl yer çevresinde kaldığını ve soğuk iklimin de bu halkanın güneş ışınlarının yolunu kesmesi sonucu oluştuğunu vurguladı. Eldeki verilerden oluşturulmuş bir modeldi. Bugün artık böyle bir tehlike yok, güneş sisteminin içi iyice temizlenmiştir.
Şafak Uzay Aracı Vesta’yı Sürekli Gözlüyor
NASA’nın Şafak (Down) uzay aracı Vesta yörüngesinde dolaşırken iyice yüzeye yanaştı ve ayrıntılı fotoğraflar gönderiyor. Bu fotoğrafa ilk baktığımda bu gökcisminde yanardağ mı var diye düşündüm ama kraterden duman çıkyor diye düşündüğüm şey aslında yüzey yapısıymış. Bu fotoğrafta tartıştıkları olay beyaz bölgeler. Vesta güneş sisteminde çok nadir görülen parlak gökcisimlerinden biridir. Mars ile Jüpiter arasındaki asteroid kuşağında çıplak gözle görülebilen tek cisim. Vesta yüzeyinde bazı bölgeler diğer bölgelere göre iki kez daha parlak. 4 milyar yıl önce Vesta oluştuğunda bu parlak bölgeler oluştu ve o günden bu yana değişmediğini vurguluyor bilim insanları. Bu parlak alanları oluşturan mineraller nelerdir ve Vesta üzerinde nasıl oluştular sorusunun yanıtları aranıyor.
Gökyüzünün İlginç Cisimleri: Kaynayan Uydu, Io
ABD’deki jeologlar bugüne kadar çekilmiş görüntüleri kullanarak güneş sisteminin en ilginç ve gizemli cisimlerinden biri olan Jüpiter’in uydusu Io’nun haritasını çıkardılar. Bu uyduyu Galileo 400 yıl önce keşfetmişti. Onun keşfettiği ve bugün adlarına Galileo uyduları dediğimiz 4 büyük uydudan Jüpiter’e en yakın olanı. Fakat bu yakınlık onun başına iş açmış. O dev gezegenin tedirginlik etkileri (bizim Ay’a uyguladığımıza benzer) ile iç yapısı sürekli ısınıyor, bu ısıyı içinde tutamadığı için de yüzeyi yanardağlarla dolu. Io üzerinde gördükleri her olguyu harita üzerine işlediler. Yanardağlar, lavların akıntı yolları, volkanik kubbeler, yüksek dağlar, kükürt dioksitçe zengin bölgeler gibi 19 farklı yüzey türünü 6 yıl süren bir proje çerçevesinde haritaladılar.
Gökyüzü Fotoğrafçılığı
Dün gece İstanbul Bakırköy’deki evinin balkonundan Sevgili Yakut Burak Yeşilmen yine o güzel hobisi için zaman ayırdı ve aşağıda gördüğünüz Mars ve Satürn fotoğraflarını çekti. Kendisi bankacı ama gökyüzüne aşık ne yapsın, uğraşacak tabii, çünkü her aşk emek ister. Türkiye’de gördüğüm en iyi gezegen fotoğrafı dedi bu konunun üstadlarından biri, gerçekten de öyle. Satürn’ün halkası çok güzel eğilmiş yani iyi poz veriyor. Mars’ın da buz takkesi kendini göstermiş. Her iki fotoğrafın da ayrıntıları mükemmel. Yabancıların Astrofotoğrafi dedikleri bu gökyüzü fotoğrafçılığı eskiden çok daha basitti ama sayısal teknoloji ile birlikte çok daha kaliteli fotoğraflar elde ediliyor. Sadece fotoğrafı çekmek yetmiyor iyi bir görüntü işleme yazılımını da bilmek gerekiyor artık.
Hangi Gezegenden Güneş’e Bakıyorsunuz?
Uzay elbiselerinizi giydiniz ve güneş sistemimizdeki bir gezegene gittiniz. Oradan baktığınızda güneş ne kadar büyük görülür sorusunun yanıtını ancak yerden görülen büyüklüğü ile kıyaslayarak verebiliriz. Neden gökmen elbiselerinizi giydiniz çünkü yerden başka gezegen yok ki sizi güneşin zararlı ışınlarından korusun. Yer’den baktığımızda Güneşin açısal boyutu yaklaşık yarım derecedir. Yani kolunuzu uzatıp bir parmağınızla gökyüzüne baktığınızda yarım dercelik bir alanı kapsar. Demek ki tek parmağınızla Güneşi kapatabilirsiniz. Merkür gezegeninden baktığımızda yere göre yedi kat daha büyük görüyoruz Güneşi. O nedenle Merkür yüzeyi bir anlamda yanıyor diyebiliriz. Neptün gezegeninden baktığımızda ise parlak nokta şeklinde bir yıldız olarak görürüz.
Vah Vah, Ay Ezilmiş…
Aşağıdaki görüntüyü ESA gökmeni Paolo Nespoli tam Ay doğarken Uluslararası Uzay İstasyonundan (UUİ) çekti. Bilindiği gibi UUİ yer çevresinde yaklaşık 350 km yüksekte saniyede 8 km hızla dolanıyor. Günde 18 kez güneşin doğuşunu ve batışını görüyor. Doğal olarak aynı sayıda Ay’ın doğuşu ve batışını da izliyor. Bu bir seri fotoğrafı yaklaşık bir dakikada içinde çekiyor yani hemen hemen aynı anda diyebiliriz veya Ay aynı evrede iken diyebiliriz. Birinci fotoğrafa bakar mısınız zavallı Ay nasıl ezilmiş yukarıdan aşağıya. Bir dakika içinde alınmış bu üç karede biz aynı Ay’ı görmemiz gerekirdi ama öyle değil. Bunu size sormak istiyordum ama son anda vazgeçtim. Bu o incecik yer atmosferinin Ay görüntüsüne yaptığı katkı sadece. Buna fizikte ışınların kırılması diyoruz.
Aydedemizi Çocuklara İyi Öğretelim
Aydedenin üzerindeki her olguya Uluslararsı Gökbilim Birliği (UGB) bir isim vermiştir. Bu birlik gökbilim dünyasında bizim nüfus dairesi gibi çalışır, yani ismi onlar verirler ve kimse bunu değiştiremez. Bazı latince olanları değiştirdim türkçe okunuşları ile yazdım. Ayın bize bakan yüzündeki denizler ve kraterlerin en ünlüleri burada gösterilmiştir. Aslında üzerinde Türk isimlerinin de verildiği bazı olgular vardır. Ağrı dağının nerede olduğunu öğrenmek ne kadar güzel ise yağmur denizinin yerini öğrenmek de o kadar keyifli olmalıdır. İlk dolunayda çocuklarımıza Ay’a bakmalarını öğütleyelim.
Son Zamanlarda Güneş Neden Ünlü Oldu?
Resim 1′de 2012 yılı Şubat sonuna kadar gözlenmiş güneş leke sayıları görülüyor. Düz çizgi daha sonraki tahminleri gösteriyor. Kesikli çizgiler ise yapılan tahminde artı-eksi hataları göstermektedir. 23. çevrim ile bu çevrimi lütfen kıyaslayın. Bugünlerde bol miktarda güneş patlamaları ile ilgili haber okuyorsunuz. Evet güneş etkinliği yine maksimumda yani bol miktarda leke çıkıyor ve bu etkin alanlarda meydana gelen patlamalar gözleniyor. Bunların sonucunda da kutup ışınımları tüm güzellikleri ile boy gösteriyor. Güneş patlamalarının insan üzerine etkileri bu haberlerde bilim insanları tarafından dile getiriliyor hatta şarlatanlar bu patlamalar sonucu kıyamet kopacağını bile söylüyorlardı. Peki 11 yıl öncede güneş etkinliği yine maksimumdu ama bu ortada kadar haber yoktu, neden acaba?
Mevsimlerin Nasıl Oluştuğunu Anlamak Güçtür
Yer ekseni çevresinde 24 saate bir döner ve gece-gündüz oluşur. Güneş çevresinde bir yılda dolanır, mevsimler oluşur. Uzaydan baktığımız zamanYer’in yarısını gündüz, yarısını ise gece görürüz. İşte bu iki olguyu ayıran çizgiye gece-gündüz çizgisi deriz. Bu gece-gündüz çizgisi de bir gün boyunca Yer’in çevresinde bir tur atar. Yer ile senkronize dönen yaklaşık 36 bin Km yükseklikte ekvatorun üzerinde çalışan Meteosat-9 meteoroloji uydusu kendi saati ile her gün sabah saat 6:12′de çektiği fotoğraflardan önemli tarihlerde olan dördünü aşağıda görüyorsunuz. Tam bu zamanda uydu, Yer ve Güneş arasındaki açı 90 derecedir. Daha fazlasını görmek isterseniz Bad Astronomy adlı web sayfası sahibi Phil Platt’ın hazırladığı videoya bakmanızı öneririm.
TAMSAT-Bilim ekibi ile iletişime geçmek veya sosyal ağlardan takip etmek isterseniz sitede yer alan adres bilgilerimizi kullanabilirsiniz. Soru, öneri ve eleştirileriniz en kısa zamanda cevaplanacaktır. Size en kısa zamanda cevap gönderebilmemiz için lütfen gönderilerinizde ad, soyad ve e-posta bilgilerinizin doğruluğunu kontrol ediniz.
