Category Archives: a. Genel
Mevsimlerin Nasıl Oluştuğunu Anlamak Güçtür
Yer ekseni çevresinde 24 saate bir döner ve gece-gündüz oluşur. Güneş çevresinde bir yılda dolanır, mevsimler oluşur. Uzaydan baktığımız zamanYer’in yarısını gündüz, yarısını ise gece görürüz. İşte bu iki olguyu ayıran çizgiye gece-gündüz çizgisi deriz. Bu gece-gündüz çizgisi de bir gün boyunca Yer’in çevresinde bir tur atar. Yer ile senkronize dönen yaklaşık 36 bin Km yükseklikte ekvatorun üzerinde çalışan Meteosat-9 meteoroloji uydusu kendi saati ile her gün sabah saat 6:12′de çektiği fotoğraflardan önemli tarihlerde olan dördünü aşağıda görüyorsunuz. Tam bu zamanda uydu, Yer ve Güneş arasındaki açı 90 derecedir. Daha fazlasını görmek isterseniz Bad Astronomy adlı web sayfası sahibi Phil Platt’ın hazırladığı videoya bakmanızı öneririm.
Satürn: Bir Fotoğrafın Anatomisi
Satürn sisteminde çalışmakta olan Cassini uzay aracı bu fotoğrafı 7 Haziran 2006 tarihinde çekti. Halkanın Satürn’e yakın kısmına bakarsanız onun güzel uydusu Mimas’ı görebilirsiniz. Gezegenin kendisi saçılmış ve yansımış ışınlarla parlak gözükmekte. Halkanın üstünde, arkaplanda iki yıldız adeta “biz de buradayız” diyorlar. Dikkat ederseniz halka parlak ama Mimas karanlık gözüküyor, neden? Fotoğrafı büyütüp bakarsanız Mimas’ın bir hilal şeklinde olduğunu anlarsınız. O hilale bakarak Güneş’in konumunu da bulabilirsiniz. Cassini’nin tam karşısında, halkadan biraz aşağıda hafifçe sağ tarafta. “Satürn’ün gece tarafı aydınlık, bu ışık nereden geliyor?” derseniz onu halkadan yansıyarak ve saçılarak gelen ışınlar aydınlatıyor. Satürn’ün gece tarafının güney yarım küresi ışığını halkanın güney tarafından yansıyan ışınlardan alıyor.
İki Yüzlü Aydede
Ay’a neden “Aydede” dediğimizi bir türlü anlamam. Dedem veya yaşlı birisi ile ne ilişkisi var diye kendime sürekli sormuşumdur. Bu halk deyimi acaba nereden kaynaklanıyor? Bugün Ay ile ilgili bir haber okurken Amerikalıların da Ay ile bizimkine benzer bir deyişleri olduğunu öğrendim. Sürekli olarak bize bakan yüzüne “Ay’daki Adam” (man in the moon) tabirini kullanıyorlar. Hatta 1991 yılında “The Man in the Moon” adlı bir film çevirmişler, Türkçe’ye de “Ay’daki Adam” diye tercüme etmişler. Romantik drama türü bu film, bir özdeyiş üzerine kurulmuş ve son sahnesinde şu şekilde dile getirilmiş. “Eğer bir sorunun varsa ve karar veremiyorsan, Ay’daki adamla konuş” (They could talk to the man in the moon if there was any trouble or confusion). Demek onların kültüründe de Ay’da bir adam var, tıpkı bizim Aydedemiz gibi.
Gökyüzünün İlginç Cisimleri: HD 80606b Ötegezegeni
Jüpiter benzeri bir ötegezegen olan HD 80606b, 190 ışık yılı uzaklıkta Büyükayı takımyıldızında bulunmaktadır. 2001 Nisan ayında geçiş yöntemi ile keşefedilmiştir. Kütlesi 4 Jüpiter kütlesinde ve yarıçapı ise geçiş sırasında Jüpiter’den biraz küçüktür. Yoğunluğu ise yer yoğunluğundan biraz az. Yörünge dönemi 111.436 gün olan bu ötegezegenin en ilginç yanı yörünge dışmerkezliğinin (eksentirisite, e=0 ise çember, e=1 ise doğru) çok büyük olması yani çok basık bir elips yörünge. Yıldızına uzaklığı enöte noktasında 0.876 GB (1 GB=149.5 milyon km), enberi noktasında ise 0.301 GB’dir. Bu sayılar bize eğer bu ötegezegen bizim güneş sistemimizde olsaydı enöte noktasında hemen hemen yere yakın enberi noktasında ise güneşi sıyırarak geçecekti.
Ay’a Gittiler mi, Yoksa Bizi Kandırıyorlar mı?
Bu saçma soruyu soranlar doğal olarak biraz bilimle uğraşan ama kafaları farklı çalışan insanlardır. Soru o kadar kafa karıştırıcıdır ki, soruyu soranların ortaya koydukları kanıtlar ile birlikte dinleyenler Ay’a gidilmediğine hemen inanırlar. O soruların bilimsel yanıtları var mı diye kimse araştırmaz. Ay meselesi bana çok sorulan bir sorudur. Ay keşif uydusu (LRO) yüzeyden 25 Km yukarıdayken üstündeki dar açı kamerası ile alınan bu çözünürlülük derecesi yüksek fotoğrafta Apollo15 astronotlarının indiği yer ve Ay yüzeyinde dolaştıkları jeep ve onun bıraktığı izler gayet güzel görünmektedir. Lütfen fotoğrafı büyütüp bakınız. 1971 yılının Ağustos ayında Ay yüzeyinde 67 saat çalışan astronotlar ve Ay aracının gittiği yolları bu fotoğrafta gayet açık görebiliyoruz.
Gökyüzü Fotoğrafçıları ve Yıldız İzleri
Gökyüzü fotoğrafı çekmek çok güzel bir uğraştır ama zaman geçtikçe sadece bir fotoğraf makinesi ile başladığınız süreç daha sonra çok pahalı hale gelebilmektedir. Bu uğraşa başlayanların ilk denemelerinde kutup yıldızı yöresinin fotoğrafını çekerler. Çağımızın digital makinelerini kullanarak sürekli çektikleri görüntüleri üst üste getirdiklerinde tüm yıldızların Demirkazık etrafında bir iz bıraktığını görürler. Bu çok güzel bir görüntüdür. Sevgili Uğur İkizler‘in web sayfasında bu konuda çok güzel eserleri vardır. Yıldızlar zamanla neden yer değiştirirler çünkü yer ekseni çevresinde dönmektedir ve bunun sonucunda gökyüzündeki sabit yıldızlar hareket ediyormuş gibi görülürler.
Mitolojik Savaş Tanrısı Çok Yakınımızda
Mars yarın, yani 3 Mart 2012 günü karşı konumda. Bir anlamda Güneş-Yer-Mars aynı çizgi üzerinde ama yer ortada yer oluyor. Bunun anlamını aşağıdaki şekle bakarak çıkarabiliriz. Akşam Güneş battığında, üçü aynı hizada olduğundan Mars doğudan yeni doğuyor olacak ve gece yarısı tam tepemizde bulunacak. Genellikle bu durumda Mars Yer’e en yakın konumu yöresindedir. İki gün sonra 5 Mart’da Yer’e en yakın ve parlaklığı maksimum olacak. Bize uzaklığı ise 100.78 milyon km. Bu durumda Mars, teleskopta açısal boyutu büyük gözükür ama her yıl İnternet’ten gelen mesajda olduğu gibi Ay büyüklüğünde değil, gözümüz o büyüklüğü fark edemez. Bize yine kırmızı bir yıldız gibi gözükecek. Mars’ı seyretmek ve onun fotoğrafını çekmek için eğer havalar izin verirse en güzel günlerdeyiz.
Türkiyenin 5. Büyük Teleskobu
Malatya İnönü Üniversitesi’nde güzel bir gözlemevi yapıldı. Tüm gökbilimciler olarak Gözlemevi Müdürü, Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölüm Başkanı Yrd. Doç. Dr. Tuncay Özdemir arkadaşımızı tebrik ettik. Ama Doğu Anadolu yerinde duramıyor, sürekli büyük teleskopların ve gözlemevlerinin peşinde. Bildiğiniz gibi ülkemizin sahip olduğu en büyük teleskop Çanakkale Ulupınar Gözlemevi’nde (122 cm. çaplı), ikinci büyük TUG’da (100 cm.), üçüncülüğü ise iki kurum ; İstanbul Üniversitesi (ÇAUM) ve TUG (60 cm.) paylaşıyor. Rusların TUG’da bulunan 150 cm. çaplı teleskobu neden saymadığımı tahmin edersiniz. Beşinci büyük yine Doğu Anadolu’da Erzurum Atatürk Üniversitesi’nde yerine yerleşti ve yakın zamanda ilk ışığını alacak.
Kıyamet Senaryosu-1: 2012 Aralık ayında Süpernova Bizi Öldürecekmişşşşş!
Ben çocukken yaşamında okul yüzü görmemiş annem, bana kıyametin nasıl kopacağını anlatarak dinin önemini vurgulamaya çalışırdı. İşte derdi Adana kenti sudan gidecek, biz Tarsuslular ise yılandan gidecekmişiz. Yani kıyamet günü, Tarsus’da eski hamamda öldürülen yılanlar ülkesi kraliçesi Şahmeran’ın intikamını almak için her tarafı yılanlar saracak ve insanları sokarak öldüreceklermiş. Adana’yı da sular basacakmış kıyamet gününde. O zamanlar Seyhan Barajı yeni yapılmıştı ve gazetelerde eğer baraj patlarsa Adana 10 metre su altında kalacak türünden haberler vardı. Korkardım doğal olarak kıyametten. Ama bugünlerde annemin anlattığı gibi kıyamet senaryoları artık bölgesel değil her kavram gibi o da küresel oldu.
10 Aralık Tam Ay Tutulması ve Üçkağıtçı Falcılar
3-4 Gün önce gazete okurken yine bir falcının Ay tutulması ile ilgili boş kehanetleri gözüme çarpınca bu tutulma hakkında sizleri bilgilendirmek istedim. Ama o saçma kehanetlerden bir parçasını yazmaktan kendimi alamıyorum. Efendim Ay tutulması Asya ve Avustralya’dan daha iyi görüneceği için oralarda daha etkili olacak ve oradaki ülkelerin kısa zamanda dışa açılmasını, hareketlenmesini ve hızlanmasını bekliyebiliriz. Tutulma sırasında yer ışıklar denilen Ay ile Güneş arasında kalacağı için böylece bilmediğimiz hiçbir şey kalmayana kadar bilgiler akmaya devam edecekmiş. Kültürlü bir falcı, demek ki Çin’in, Kore’nin ve diğer Asya ülkelerinin sanayi ve ekonomik atılımlarından haberdar. İkinci kehaneti de bize onun internet konusunda bilgili olduğunu gösteriyor.
TAMSAT-Bilim ekibi ile iletişime geçmek veya sosyal ağlardan takip etmek isterseniz sitede yer alan adres bilgilerimizi kullanabilirsiniz. Soru, öneri ve eleştirileriniz en kısa zamanda cevaplanacaktır. Size en kısa zamanda cevap gönderebilmemiz için lütfen gönderilerinizde ad, soyad ve e-posta bilgilerinizin doğruluğunu kontrol ediniz.
